Sjedinjene Američke Države i Saudijska Arabija postigle su sporazum o civilnoj nuklearnoj energiji, saopštilo je Ministarstvo energetike SAD.
Prema dogovoru, Saudijska Arabija će moći da gradi nuklearne reaktore koristeći američku tehnologiju, ali i da obogaćuje uranijum, prenio je Rojters.
Sporazum otvara pitanje nuklearnih kapaciteta
Dogovor bi Saudijskoj Arabiji omogućio i preradu nuklearnog otpada, što potencijalno otvara mogućnost razvoja kapaciteta koji bi mogli biti korišćeni i za proizvodnju nuklearnog oružja.
Ujedinjeni Arapski Emirati su se, prilikom potpisivanja sličnog sporazuma sa SAD 2009. godine, odrekli mogućnosti obogaćivanja uranijuma i prerade nuklearnog otpada.
Potpisan „Sporazum 123“
Američki ministar energetike Kris Rajt i njegov saudijski kolega, princ Abdulaziz bin Salman, potpisali su dogovor poznat kao „Sporazum 123“, zajedno sa bilateralnim sporazumom o zaštitnim mjerama, navodi se u saopštenju Ministarstva energetike SAD.
Civilni nuklearni program namijenjen je snabdijevanju energijom velikih potrošača, poput centara za obradu podataka i sistema vještačke inteligencije, a ne vojnim namjenama.
SAD će definisati protokole i sprovoditi nadzor, ali detalji tih mehanizama između dvije zemlje još nisu u potpunosti razjašnjeni.
Vašington traži garancije o neširenju oružja
Američki ministar energetike Kris Rajt ranije je objasnio da dogovor uključuje bilateralne sporazume o zaštitnim mjerama ukoliko SAD isporuče svoju nuklearnu tehnologiju Saudijskoj Arabiji.
On je naglasio da sporazum podrazumijeva „čvrstu posvećenost neširenju nuklearnog oružja“.
Sporazum započet u vrijeme Bajdenove administracije
Prvobitni okvir za ovaj sporazum razvijan je tokom administracije bivšeg predsjednika SAD Džozefa Bajdena, ali je tada bio predviđen isključivo pod američkom kontrolom i uz prethodno odobrenje Kongresa.
Tokom Bajdenove administracije, nuklearni dogovor bio je povezan sa američkim nastojanjima da Saudijska Arabija normalizuje odnose sa Izraelom.
Ta normalizacija je, na zahtjev Saudijaca, zavisila od toga da Izrael obezbijedi put ka samoopredjeljenju Palestinaca, ne nužno i proglašenju sopstvene države, uz investicije i diplomatsko predstavljanje.
Međutim, nakon terorističkog napada Hamasa 7. oktobra 2023. godine i početka rata u Pojasu Gaze, taj dogovor je stavljen na čekanje.
Saudijska Arabija traži nove izvore energije
Iako je jedan od najvećih svjetskih proizvođača nafte, Saudijska Arabija nastavila je da pokazuje interesovanje za razvoj nuklearne energije, posebno zbog velikih energetskih potreba povezanih sa razvojem vještačke inteligencije i velikih data centara.
Sporazum koji je postigla administracija predsjednika Donalda Trampa nije direktno povezan sa konkretnim spoljnopolitičkim ciljem, iako Vašington u vrijeme rata sa Iranom nastoji da uvjeri regionalne saveznike u svoju posvećenost njihovoj bezbjednosti.
Saudijska Arabija i drugi američki partneri u regionu bili su izloženi brojnim iranskim napadima od početka sukoba krajem februara.
