Administracija Sjedinjenih Američkih Država, predvođena predsjednikom Donaldom Trampom, vrši pritisak na saveznike u NATO-u da postepeno smanje mirovnu operaciju KFOR-a na samoproglašenom Kosovu, kao i da okončaju savjetodavnu misiju Alijanse u Iraku, nastojeći da se savez vrati užem mandatu kolektivne odbrane.
Prema navodima četvorice diplomata u NATO-u, Vašington insistira na smanjenju takozvanih „out-of-area“ aktivnosti, odnosno angažmana izvan tradicionalnog evroatlantskog prostora, kako bi se fokus Alijanse vratio na odvraćanje i odbranu.
Plan postepenog smanjenja KFOR-a
SAD su u proteklim mjesecima lobirale da se redukuje mirovna misija KFOR-a na Kosovu, koja djeluje od 1999. godine i trenutno broji oko 4.500 vojnika. Prema diplomatskim izvorima, Vašington je signalizirao želju da se operacija postepeno okonča.
Istovremeno, američka strana nastoji da se smanji broj formalnih sastanaka na predstojećem samitu NATO-a u Ankari, te da Ukrajina i partneri iz indo-pacifičkog regiona – Australija, Novi Zeland, Japan i Južna Koreja – ne učestvuju u glavnim sesijama, već eventualno u pratećim događajima.
Unutar Alijanse ovaj zaokret neformalno se opisuje kao „povratak na fabrička podešavanja“, odnosno tretiranje NATO-a isključivo kao evroatlantskog odbrambenog pakta.
Koncept „NATO 3.0“
Zamjenik šefa Pentagona Elbridž Kolbi predstavio je saveznicima viziju koju je nazvao „NATO 3.0“, naglasivši da ne može svaka misija biti prioritet niti sve sposobnosti podjednako opremljene.
On je poručio da će mjera ozbiljnosti biti sposobnost evropskih snaga da se bore i izdrže u scenarijima koji su ključni za odbranu saveza.
Misija u Iraku pred gašenjem
Jedna od glavnih meta američkog pritiska je i NATO misija u Iraku, usmjerena na jačanje bezbjednosnih institucija te zemlje i sprečavanje povratka grupe Islamska država.
Operacija je uspostavljena 2018. godine tokom prvog Trampovog mandata, a Vašington je, prema diplomatskim izvorima, od saveznika zatražio da se ona okonča već u septembru.
Paralelno s tim, SAD planiraju povlačenje oko 2.500 vojnika iz Iraka na osnovu sporazuma sa vladom u Bagdadu iz 2024. godine, što američki zvaničnici opisuju kao dio politike okončanja „vječitih ratova“.
Neslaganja unutar Alijanse
Iako postoji saglasnost da pojedine misije treba postepeno smanjivati, dio saveznika smatra da povlačenje ne bi trebalo da bude naglo. Prema navodima diplomata, većina članica podržava postepeno smanjenje prisustva uz zadržavanje ograničenog angažmana na terenu.
Rasprava o budućnosti KFOR-a i misije u Iraku tako postaje dio šire debate o budućoj ulozi NATO-a i njegovom strateškom usmjerenju u narednom periodu.
